Głównym powinnością inspektora pracy jest okazanie dokumentów potwierdzających jego tożsamość a także akt pozwalających mu skontrolować daną firmę . Wyjątek stanowi okoliczność, w której kontrolujący stwierdzi, że informacja o rozpoczęciu inspekcji może wpłynąć na jej wynik. W praktyce oznacza to, że kontrolujący może przybyć kiedy chce i o której godzinie chce do budynku firmy, po to by skontrolować pracodawcę. Co więcej, nie obowiązują go przepustki wstępu i nie podlega rewidowaniu. Przebieg wizytacji szczegółowo określa art. 23 par. 1 pkt. 1-10 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 13 kwietnia 2007 r. W myśl zawartych w nim informacji kontroler ma obowiązek:

  • żądać okazania dokumentacji technicznej dotyczącej budowy, przebudowy albo rozbudowy budynku, w którym mieści się kontrolowany podmiot, jak również żądać zapoznania ze właściwą dokumentacją i ekspertyzą dotyczącą produkcji , z wzięciem pod uwagę próbek materiałów stosowanych do produkcji w kontrolowanym zakładzie
  • określić tożsamość osób wykonujących obowiązki służbowe jak również będących na ternie kontrolowanej firmy, przesłuchać ich i żądać od nich dokumentów stwierdzających legalność zatrudnienia albo posiadania innej możliwości zarobkowania
  • żądać przedłożenia akt osobowych i innych dokumentów pozwiązanych z wykonywaniem pracy przez pracowników i osoby świadczące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy
  • zrobić istotne, w sprawie wizytacji, odpisy albo wyciągi z dokumentów, jak również żądać od właściciela firmy wykonania stosownych zestawień i wyliczeń w oparciu o dokumentację
  • żądać doniesienia próbek surowców i materiałów używanych, tworzonych lub powstających za sprawą produkcji, w ilości niezbędnej do przeprowadzenia analiz lub badań, jeśli mają one związek z trwającą kontrolą
  • żądać od wszystkich pracobiorców, którzy są lub byli zatrudniani lub od osób, które świadczą lub świadczyły usługi dla kontrolowanego przedsiębiorstwa, sporządzonych na piśmie i ustnych wiadomości w zagadnieniach objętych kontrolą
  • zapisywać przebieg wizytacji stosownymi urządzeniami do rejestru obrazu lub dźwięku
  • żądać wyników pomiarów, ekspertyz, badań dotyczących produkcji bądź innej działalności kontrolowanej firmy

W momencie gdy informacje udzielone przez pracobiorcę, mogą narazić go na jakikolwiek uszczerbek lub zarzut z przekazania tych wiadomości, inspektor pracy może wydać postanowienie o objęciu tożsamości tego pracownika tajemnicą. Za sprawą art. 23 par. 4 ustawy, pracodawca ma prawo złożyć zażalenie do takiej decyzji i zwrócić się do organu kontrolującego z wnioskiem o upublicznienie danych personalnych pracobiorcy składającego zeznania. Musi to jednak nastąpić nie później niż w terminie 3 dni, licząc od dnia dostarczenia właścicielowi firmy postanowienia o utajnieniu danych.

Ponadto, podmiot kontrolowany ma obowiązek zapewnić kontrolującemu warunki i narzędzia niezbędne do sprawnego przeprowadzenia kontroli, a zwłaszcza, natychmiast przynieść żądane akta i materiały, udzielić dostępu do urządzeń technicznych a także, jeśli istnieje taka możliwość, osobne pomieszczenie z odpowiednim wyposażeniem.