Nadzorowanie rocznego zestawienia posiadanych aktywów i pasywów jest jednym z obowiązków subiektów zarządzających działalnością gospodarczą. Obowiązek ten wypływa z ustawy o rachunkowości a dla subiektów nadzorujących podatkowe kpir, fundamentalnym aktem prawnym w tym obszarze jest rozporządzenie Ministra Finansów z 26 VIII 2003 roku w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów

Większość aktywów poddane zostały remanentowi drogą spisu z natury, stąd też uznaje się go za fundamentalną metodą remanentu. Celem spisu z natury, który jest jedną z postaci inspekcji wewnętrznej, staje się zdefiniowanie realnego stanu zasobów majątkowych (aktywów) oraz początku ich pochodzenia (pasywów), aby na niniejszej podstawie przyrównać informacje faktycznie otrzymane w wyniku remanentu z informacjami wynikającymi z ksiąg.

Obowiązek stworzenia spisu z natury (półwyrobów, materiałów (surowców) podstawowych i wspomagających, braków i odpadków, towarów handlowych, gotowych wyrobów) powstaje między innymi na koniec każdego roku podatkowego, gdyż jego priorytetem jest ustalenie realnego przychodu osiągniętego przez płatnika podatków.

Dodatkowo istnieje kilka okoliczności, które prowokują powstanie obowiązku sporządzenia spisu z natury:

- Zmiana wspólnika albo proporcji udziałów,
- Rozpoczęcie firmy,
- Likwidacja firmy – w w takiej sytuacji spisem z natury należy objąć także wyposażenie,
- Rozporządzenia organu podatkowego.

O zamyśle stworzenia spisu z natury w innym czasie niż w dniu 1 stycznia, 31 grudnia a także w dniu rozpoczęcia działalności podatnicy są obowiązani poinformować w formie pisemnej właściwego kierownika skarbówki w czasie co najmniej 7 dni poprzedzających datę sporządzenia tego spisu.

Spis z natury polega na kolejnym spisywaniu elementów składowych konkretnych pól edycji przez robienie odpowiednich ustaleń tj. kalkulowania, pomiar wagi, pomiar wysokości i szerokości albo obliczenia w przybliżeniu ilości. Musi być udokumentowany na piśmie oraz sporządzony skrupulatnie i trwale. Przyjęło się, że powinien on zawierać poniższe informacje:

- nazwę firmy/ imię i nazwisko właściciela,
- wartość wynikającą z przemnożenia ilości towaru przez jego cenę jednostkową,
- sygnifikację osób tworzących spis oraz biorących udział w remanencie,,
- ponumerowane arkusze spisu z natury,
- koszt w złotych i groszach za jednostkę miary,
- klauzulę 'Spis zakończono na pozycji…',
- czas sporządzenia zestawienia,
- ilość potwierdzoną podczas remanentu,
- szczegółowe określenie towaru oraz pozostałych składników objętych spisem,
- jednostkę miary,
- łączną wartość spisu z natury
- podpis właściciela zakładu (współwłaścicieli).

Spis z natury, jako jedna z metod audytu wewnętrznego przedsiębiorstwa, ma na celu ustalenie realnego stanu majątku działalności. Sumienne, wnikliwe i całościowe przeprowadzenie spisu umożliwia ustalenie rzeczywistego wyniku finansowego, a w następstwie tego, dokonanie poprawnych kalkulacji podatkowych.